NGHỆ NHÂN PHAN THỊ THUẬN: NGƯỜI ĐƯA NGHỀ DỆT TRỞ LẠI PHỒN HOA

Với niềm đam mê cháy bỏng, bà Phan Thị Thuận đã biến những ý tưởng độc đáo thành sự thật khi huấn luyện những con tằm thành thợ dệt chuyên nghiệp và tiếp tục bắt những cuống sen nhả lụa

Trong thời đại khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, các thiết bị máy móc dần thay thế sức lao động của con người, “cơn lốc” thị trường khiến cho các sản phẩm công nghiệp trở nên áp đảo trước những mặt hàng thủ công, nhiều nghề thủ công cũng theo đó mà dần trở nên mai một, thất truyền.

Thế nhưng Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận lại khác, bà không chỉ giữ gìn được nghề dệt sợi truyền thống mà còn phát triển nghề lên 1 tầm cao mới. Bà cũng chính là người đã sáng tạo ra kỹ thuật dệt vải từ sợi tơ sen, nổi tiếng với chiếc khăn dài 1,7m phải cần tới 4.800 cuống sen, làm chăm chỉ trong hơn 1 tháng mới hoàn thiện.

Từ cô gái hái dâu nuôi tằm đến nghệ nhân giữ lửa nghề dệt

Sinh ra trong gia đình đã có  truyền thống làm nghề canh cửi đã 3 thế hệ , ngay từ lúc 6 tuổi bà Phan Thị Thuận đã biết trồng tơ, nuôi tằm, dệt lụa. Bà đến với nghề như một cơ duyên và rồi cứ tâm huyết với nó từ lúc nào chẳng hay. Từ khi biết hái dâu nuôi tằm đến nay, chưa có ngày nào bà rời xa nong tằm, nong kén

Bà Thuận nhớ lại: Những năm 70 của thế kỷ trước, vùng đất này một thời được mệnh danh là “Thủ đô dâu tằm” của miền Bắc, vùng quê mà mỗi đường tơ, sợi chỉ đều thấm sâu vào từng thớ đất. Ngày ấy, hầu hết các xã trong huyện Mỹ Đức đều làm nghề trồng dâu, nuôi tằm. Nhưng đến năm 1984, dâu tằm bị “thất sủng”, nhà máy ươm tơ Mỹ Đức bỏ thu mua kén, hợp tác xã chặt phá toàn bộ diện tích trồng dâu chuyển sang trồng lúa, hàng loạt thợ bỏ nghề. Để có dâu nuôi tằm, bà Thuận đã phải đi xin, nhặt nhạnh từng lá dâu từ bờ rào, có khi bà phải đạp xe 20km xuống tận nông trường Thanh Hà (Hòa Bình) để lấy lá về cho tằm ăn.

Từ bé tí nhìn bố mẹ làm tôi cũng bắt chước bố mẹ làm, bố mẹ quay suốt thì cũng ngồi quay suốt.

Năm 1956 là vào hợp tác xã, cả nhà cùng thi đua làm vui lắm. Đến khi xí nghiệp ươm tơ họ không có tiền mua kén nữa, hợp tác xã tính là phá cây dâu đi để trồng cây lương thực, tôi nghĩ nghề dâu tằm quý như thế tiếc quá nên tôi đi xin dâu bờ rào để nuôi tằm. Nghề ông cha để lại tôi phải cố giữ nghề truyền thống của các cụ” – nghệ nhân Phan Thị Thuận kể lại.

Sau những cố gắng không ngừng của bà Thuận thì nghề dệt truyền thống lại bước đầu trở về với làng Phùng Xá nói riêng và nhiều nơi trong huyện Mỹ Đức nói chung. Tuy nhiên, không lâu sau đó giá tằm bị rớt thê thảm, bán không ai mua. Nghề nuôi tằm, dệt vải của làng quê này lại một lần nữa rơi vào bế tắc.

Không thể ngồi yên nhìn con tằm chết yểu, bà quyết đi tìm đầu ra cho tơ tằm. Lúc đầu bà tìm đến các làng nghề, rồi tìm hiểu đầu ra, cùng họ hợp tác. Song cách này cũng khó có thể lâu dài được. Trong lúc bế tắc, bà chợt nghĩ mình đã trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ thì tại sao không làm thành một quy trình sản xuất khép kín, để tằm tự dệt tơ thành các thành phẩm rồi đưa ra thị trường tiêu thụ

Ước mơ biến tằm thành những thợ dệt chuyên nghiệp

Sau bao thăng trầm, biến cố, bà Thuận chợt nghĩ ra một quy trình sản xuất khép kín sáng tạo: để tằm tự dệt tơ thành các thành phẩm rồi đưa ra thị trường tiêu thụ.

Nghĩ là làm, ngày đêm bà mày mò, huấn luyện cho tằm rút tơ dệt lụa. Với sự đam mê cháy bỏng, bà Thuận ngày đêm trông coi, quên ăn, quên ngủ, quan sát lứa tằm rút ruột nhả tơ. Tằm không có tổ nên không thể kéo kén tròn theo lẽ thường. Nhưng do chức năng phải nhả tơ khi đến kỳ nên chúng buộc nhả tơ vào không gian. Bà Thuận đã đem đặt chúng sát với nhau trên một mặt phẳng và kết quả là tơ của nhiều con tằm quấn vào nhau, đan thành tấm thảm bông phẳng, mịn, gắn kết bền chắc tự nhiên không kỹ thuật dệt nào của con người có thể sánh kịp, lại tiết kiệm được chi phí nhờ giảm bớt nhiều công đoạn phức tạp như kéo kén, ươm tơ, cào bông… Có thể nói, đây là một sáng tạo đầy bất ngờ, đồng thời cũng là một kỹ thuật quan trọng đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của nghề dệt thủ công truyền thống

Năm 2012, sau 1 năm với 8 lứa tằm thử nghiệm, bà Thuận chính thức trình làng sản phẩm và phương pháp lần đầu tiên có trong lịch sử loài người: Chăn tơ do tằm tự dệt. Sản phẩm đã được Hội Nông dân Việt Nam tặng Bằng khen và đạt Giải nhất với giải pháp sáng tạo mền bông tơ tằm do con tằm tự dệt năm 2015.

Thừa thắng xông lên, bà lại tiếp tục trình làng các sản phẩm chăn mềm, các loại gối chất lượng cao mà chủ yếu là làm từ tơ tằm. Đặc biệt hơn, các sản phẩm của bà Thuận đã có mặt ở nhiều nơi trên thế giới như: Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Bỉ, Đức,… đem lại một khoản lợi nhuận lớn cho công xưởng đồng thời cũng quảng bá hàng Việt Nam ra ngoài thế giới.

Biến những cuống sen vô tri trở thành vật giá trị

Sau khi nghiên cứu thành công quy trình để tằm tự dệt tơ, bà lại tiếp tục sáng tạo ra chiếc khăn dệt từ sợi sen với kĩ thuật đặc biệt. Trải qua 2 năm vừa nghiên cứu vừa trải nghiệm, bà Thuận đã biến những cuống sen- bộ phận bỏ đi của cây sen trở thành những sợi tơ tuyệt mĩ.

Về cơ duyên dẫn đến với lụa tơ sen bà nhớ lại, có một vị khách đến thăm xưởng gợi đến loại lụa dệt từ tơ sen mà người Myanmar và Campuchia đã làm. Chuyện về tơ sen cứ luẩn quẩn với bà mãi bởi ao sen trong vùng nhiều, thân sen trước nay là thứ bỏ đi, nên việc “bắt” loài cây ấy nhả tơ chưa ai từng nghĩ tới. Được gợi ý, khuyến khích, bà Thuận bắt tay vào làm thử. Những sợi tơ sen đầu tiên đã ra đời vào tháng 1/2017

Tuy nhiên, thuở ban đầu làm sợi từ sen rất khó khăn. Sợi sen mong manh, se được sợi nhưng khi cho vào khung sợi lại đứt liên tục vì những đặc tính tự nhiên của nó. Những thành phẩm đầu tiên ra đời từ sợi sen không được như mong đợi của nhiều người. Thế nhưng, sau nhiều ngày nỗ lực cải tiến, khung dệt dành riêng cho tơ sen mềm mại hơn, độ giật êm hơn ra đời .Chính vì những phát kiến như vậy mà chiếc khăn 1,7m làm từ 4800 cuống sen cũng ra đời theo tạo nên thương hiệu đặc sắc cho Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận.

Vũ Quỳnh

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *